Ranh giới giữa nhu cầu và mong muốn không phải lúc nào cũng rõ ràng
Bạn biết tiền thuê nhà là nhu cầu. Bạn biết một đôi giày thể thao mới (có lẽ) là mong muốn. Nhưng còn hóa đơn điện thoại thì sao? Thẻ tập gym? Hay cửa hàng tạp hóa đắt hơn một chút, nơi rau củ thật sự tươi được cả tuần?
Đây chính là chỗ nhiều ngân sách lặng lẽ đổ vỡ. Không phải vì mọi người kém quản lý tiền bạc, mà vì ranh giới giữa nhu cầu và mong muốn mờ hơn nhiều so với những gì các quy tắc lập ngân sách nói.
Nếu bạn đã từng thử quy tắc 50/30/20, chắc bạn đã biết ý tưởng cơ bản: 50% thu nhập dành cho nhu cầu, 30% cho mong muốn và 20% để tiết kiệm. Trên giấy thì khá đơn giản. Nhưng khi bạn ngồi xuống và bắt đầu phân loại các khoản chi thực tế, mọi thứ nhanh chóng trở nên phức tạp.
Hãy cùng gỡ rối chuyện này.
Thế nào mới thật sự là "nhu cầu"?
Nhu cầu là những khoản chi giúp cuộc sống của bạn vận hành. Nếu bạn ngừng chi trả, một điều quan trọng nào đó sẽ đổ vỡ. Hãy nghĩ đến chỗ ở, thức ăn, phương tiện đi làm, các tiện ích cơ bản, bảo hiểm và khoản trả nợ tối thiểu.
Nhưng đây là chỗ bắt đầu khó. Thực phẩm hằng ngày là nhu cầu. Món bít tết bò nuôi bằng cỏ hữu cơ vào mỗi thứ Ba thì không. Nhà ở là nhu cầu. Còn căn hộ hai phòng ngủ trong khi một phòng ngủ vẫn ở tốt? Phần chi phí dôi ra bắt đầu trượt sang vùng "mong muốn".
Cách kiểm tra rất đơn giản: nếu cắt hẳn khoản chi này, sức khỏe, sự an toàn hoặc khả năng kiếm tiền của bạn có bị ảnh hưởng không? Nếu có, đó là nhu cầu. Nếu cuộc sống chỉ bớt thoải mái hoặc bớt vui hơn, đó là mong muốn đang đội lốt nhu cầu.
Những khoản chi "vùng xám" khiến ai cũng bối rối
Có những khoản chi thật sự nằm ở cả hai nhóm. Dưới đây là vài khoản dễ gây nhầm lẫn nhất:
Internet tại nhà. Nếu bạn làm việc từ xa, đó là nhu cầu. Nếu bạn chỉ dùng để xem phim, đó là mong muốn. Hầu hết mọi người nằm đâu đó ở giữa. Tiền trả góp xe hơi. Sở hữu xe có thể là nhu cầu thật sự nếu nơi bạn sống không có phương tiện công cộng. Nhưng khác biệt giữa một chiếc xe cũ đáng tin cậy và một chiếc SUV mới tinh chính là khác biệt giữa nhu cầu và mong muốn được gói trong những khoản trả góp hằng tháng. Các gói đăng ký. Gói lưu trữ đám mây giúp sao lưu tệp công việc của bạn? Có lẽ là nhu cầu. Ba dịch vụ xem phim bạn luân phiên đăng ký? Là mong muốn. Và nếu bạn không còn nhớ mình đang trả tiền cho những gì, thì sự mệt mỏi vì quá nhiều gói đăng ký có thể đang khiến bạn tốn kém hơn bạn nghĩ. Thẻ tập gym. Tập thể dục rất quan trọng cho sức khỏe. Nhưng một phòng gym 15 đô la mỗi tháng và một studio cao cấp 120 đô la mỗi tháng đều phục vụ cùng một mục đích cơ bản. Mức cơ bản là nhu cầu. Phần nâng cấp là mong muốn.Một khung đơn giản để phân loại chi tiêu
Thay vì băn khoăn từng khoản nhỏ, hãy thử cách ba bước này:
1. Bắt đầu với lớp "sinh tồn". Hãy viết ra mọi thứ bạn phải trả nếu ngày mai mất việc và phải chắt chiu từng đồng. Tiền thuê nhà, thực phẩm cơ bản, tiện ích, đi lại, bảo hiểm, khoản trả nợ tối thiểu. Đó mới là danh sách "nhu cầu" thật sự của bạn. 2. Nhận diện những khoản nâng cấp cho sự thoải mái. Giờ hãy nhìn vào những gì bạn thực sự chi. Chỗ nào bạn đang trả nhiều hơn mức cơ bản? Có thể là căn hộ đẹp hơn, thực phẩm hàng hiệu hay gói điện thoại cao cấp. Những khoản nâng cấp này không xấu. Chúng chỉ là mong muốn đã lặng lẽ nằm trong cột "nhu cầu" của bạn. 3. Làm chủ lựa chọn của mình. Đây là phần mà hầu hết lời khuyên về ngân sách bỏ qua. Có những mong muốn hoàn toàn đáng giữ lại. Mục tiêu không phải là cắt cuộc sống của bạn xuống mức tối thiểu. Mà là đảm bảo bạn chọn mong muốn của mình một cách có chủ đích, chứ không phải cứ thế trôi theo thói quen.Mục đích của việc tách nhu cầu khỏi mong muốn không phải để bạn cảm thấy tội lỗi khi tiêu tiền. Mà là để bạn tiêu tiền có chủ đích.
Ví dụ thực tế: Ngân sách cà phê của Sarah
Sarah có thu nhập 4.000 đô la mỗi tháng sau thuế. Theo cách chia 50/30/20, cô có 2.000 đô la cho nhu cầu, 1.200 đô la cho mong muốn và 800 đô la để tiết kiệm.
Cô đã tính ly latte 6 đô la mỗi ngày là nhu cầu vì "tôi thật sự không thể làm việc nếu thiếu cà phê". Cũng có lý. Nhưng cà phê pha ở nhà chỉ tốn khoảng 0,50 đô la một cốc. Nhu cầu ở đây là caffeine. Khoản chênh 5,50 đô la, nhân với 20 ngày làm việc, là 110 đô la mỗi tháng thuộc về mong muốn.
Điều đó không có nghĩa cô phải bỏ latte. Nó chỉ có nghĩa là giờ cô biết thói quen uống cà phê ở quán được trích từ ngân sách mong muốn, chứ không phải ngân sách nhu cầu. Cô có thể giữ nó và cắt một khoản khác. Cô có thể chỉ đi ba ngày một tuần thay vì năm. Dù thế nào, cô cũng đang tự lựa chọn.
Vì sao điều này quan trọng hơn bạn nghĩ
Khi nhu cầu và mong muốn bị trộn lẫn, thường sẽ xảy ra hai chuyện. Thứ nhất, bạn chi quá tay cho những thứ "nhu cầu" và cảm thấy không thể cắt giảm gì. Thứ hai, bạn dành quá ít cho tiết kiệm vì có vẻ như không còn chỗ trống.
Những sai lầm phổ biến khi lập ngân sách hầu như luôn bắt nguồn từ sự nhầm lẫn này. Mọi người không chi tiêu quá mức vì liều lĩnh. Họ chi quá mức vì những khoản cảm giác như thiết yếu thì không phải lúc nào cũng thiết yếu.Làm đúng điều này cũng là lý do các phương pháp như lập ngân sách từ con số không lại hiệu quả đến vậy. Khi mỗi đồng tiền đều có nhiệm vụ, bạn buộc phải nhìn thẳng vào từng khoản chi một cách trung thực.
Mẹo thực tế để giữ các phân loại luôn trung thực
Xem lại hằng tháng, đừng chỉ làm một lần. Nhu cầu của bạn có thể thay đổi. Khoản trả góp xe từng cần thiết sáu tháng trước có thể không còn cần nếu bạn đã chuyển đến gần chỗ làm hơn. Cẩn thận với việc chi tiêu phình theo thu nhập. Khi thu nhập tăng, mong muốn có thói quen tự "thăng chức" thành nhu cầu. Dịch vụ giao đồ ăn đó? Ban đầu chỉ là một phần thưởng, rồi dần dần thành "cách chúng tôi ăn bây giờ". Theo dõi mà không làm quá phức tạp. Bạn không cần bảng tính 47 trang. Một công cụ theo dõi ngân sách đơn giản cho phép gắn thẻ khoản chi là nhu cầu hay mong muốn là đủ. Một ứng dụng như sBudget làm việc này rất tốt, nhất là nếu bạn không muốn giao dữ liệu tài chính của mình cho dịch vụ đám mây chỉ để phân loại chi tiêu. Trung thực, đừng khắt khe. Lập ngân sách không phải để tự trừng phạt. Nếu sở thích 50 đô la mỗi tháng giúp bạn giữ được sự tỉnh táo, đó có thể là 50 đô la đáng giá nhất bạn từng chi. Chỉ cần đảm bảo nó nằm đúng cột.Bài kiểm tra "Tôi có chịu trả hai lần cho thứ này không?"
Đây là thêm một mẹo hữu ích khi bạn thật sự bí. Hãy tự hỏi: nếu lỡ trả khoản này hai lần trong một tháng, bạn sẽ đòi lại số tiền đó đến cùng, hay nhún vai cho qua?
Nếu bạn sẽ đòi bằng được, nhiều khả năng đó là nhu cầu. Nếu bạn chỉ khó chịu một chút rồi thôi, có lẽ đó là mong muốn. Đây không phải phép thử hoàn hảo, nhưng nó cắt xuyên qua những vòng suy nghĩ quanh co một cách đáng ngạc nhiên.
Hãy bắt đầu từ sự nhận thức, không phải sự hoàn hảo
Bạn không cần phân loại lại toàn bộ đời sống tài chính chỉ trong một buổi chiều. Hãy bắt đầu bằng cách chọn năm khoản chi lớn nhất hằng tháng và đặt một câu hỏi đơn giản cho mỗi khoản: đây là phiên bản tối thiểu của nhu cầu này, hay tôi đang trả tiền cho một bản nâng cấp?
Chỉ vậy thôi. Không cảm giác tội lỗi. Không cần thay đổi lối sống đột ngột. Chỉ cần rõ ràng hơn một chút về việc tiền của bạn thực sự đi đâu, và có quyền quyết định liệu đó có phải nơi bạn muốn nó đến hay không.
Nếu bạn đang tìm một nơi để bắt đầu theo dõi mà không bị choáng ngợp, sBudget giữ mọi thứ đơn giản và riêng tư. Không cần đăng nhập ngân hàng, không cần tài khoản, và không có gì rời khỏi thiết bị của bạn trừ khi bạn bật Sync. Chỉ có bạn và những con số của mình.
Ngân sách của bạn. Các phân loại của bạn. Tiền của bạn, làm việc vì bạn.


